1. Cơ chế giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân
Luật năm 2025 tiếp tục khẳng định giám sát là một trong những chức năng cơ bản của Quốc hội và Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp, đồng thời bổ sung, hoàn thiện nhiều cơ chế nhằm nâng cao chất lượng giám sát.
Thứ nhất, đa dạng hóa hình thức giám sát
Quốc hội và HĐND thực hiện giám sát thông qua nhiều hình thức như:
· Xem xét báo cáo công tác của các cơ quan chịu sự giám sát;
· Hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn;
· Giám sát chuyên đề;
· Xem xét văn bản quy phạm pháp luật;
· Lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm;
· Giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri, khiếu nại, tố cáo của công dân.
Điểm mới là tăng cường giám sát chuyên đề có trọng tâm, trọng điểm; lựa chọn các vấn đề bức xúc, nổi cộm, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống Nhân dân.
Thứ hai, tăng cường trách nhiệm giải trình
Luật quy định rõ hơn về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức trong việc giải trình trước Quốc hội, HĐND. Nội dung giải trình phải cụ thể, đi thẳng vào vấn đề, xác định rõ nguyên nhân, trách nhiệm và giải pháp khắc phục.
Thứ ba, ứng dụng chuyển đổi số trong hoạt động giám sát
Luật khuyến khích việc ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ giám sát, góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch và hiệu quả theo dõi, đôn đốc thực hiện kiến nghị sau giám sát.
Thứ tư, nâng cao hiệu lực kết luận giám sát
Kết luận, kiến nghị giám sát của Quốc hội, HĐND có tính bắt buộc thực hiện. Các cơ quan chịu sự giám sát phải nghiêm túc triển khai và báo cáo kết quả thực hiện theo quy định.
2. Trách nhiệm của cơ quan chịu sự giám sát tại địa phương
Đối với chính quyền địa phương, đặc biệt là UBND phường, các cơ quan chuyên môn, đơn vị sự nghiệp công lập, Luật quy định rõ các trách nhiệm sau:
Một là, chấp hành nghiêm hoạt động giám sát
Các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm cung cấp đầy đủ, kịp thời, chính xác thông tin, tài liệu theo yêu cầu của Đoàn giám sát, Thường trực HĐND, các Ban của HĐND.
Hai là, thực hiện nghiêm túc kết luận, kiến nghị giám sát
Sau khi có kết luận giám sát, các cơ quan chịu sự giám sát phải:
· Xây dựng kế hoạch khắc phục tồn tại, hạn chế;
· Tổ chức thực hiện các kiến nghị;
· Báo cáo kết quả thực hiện đúng thời hạn.
Trường hợp không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ phải nêu rõ lý do và chịu trách nhiệm trước HĐND.
Ba là, tăng cường trách nhiệm người đứng đầu
Người đứng đầu cơ quan, đơn vị phải trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm về việc thực hiện các nội dung giám sát; đồng thời chủ động giải trình khi được yêu cầu.
Bốn là, phối hợp chặt chẽ với cơ quan giám sát
Các cơ quan tại địa phương cần chủ động phối hợp, trao đổi thông tin với đại biểu HĐND, các Ban HĐND để nâng cao chất lượng giám sát, đảm bảo hoạt động giám sát thực chất, hiệu quả.
3. Ý nghĩa của Luật đối với địa phương
Luật Giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2025 có ý nghĩa quan trọng trong việc:
· Tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước;
· Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước tại địa phương;
· Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân;
· Xây dựng chính quyền gần dân, sát dân, vì Nhân dân phục vụ.
Luật Giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2025 là công cụ quan trọng nhằm bảo đảm mọi hoạt động của bộ máy nhà nước đều được kiểm tra, giám sát chặt chẽ. Mỗi cán bộ, công chức và cơ quan, đơn vị trên địa bàn cần nghiêm túc thực hiện, góp phần xây dựng chính quyền địa phương trong sạch, vững mạnh./.